محمدباقر قالیباف را نمیتوان صرفاً یک سیاستمدار یا رئیس مجلس دانست؛ او یکی از نمادهای پیوند میان قدرت نظامی، امنیتی و سیاسی در جمهوری اسلامی است. کارنامه او از فرماندهی در سپاه پاسداران و نیروی انتظامی تا شهرداری تهران و ریاست مجلس، نشان میدهد که چگونه ساختار قدرت در ایران، مدیران امنیتی را به بازیگران اصلی عرصه سیاست تبدیل کرده است.
قالیباف فعالیت خود را در سپاه پاسداران آغاز کرد و سپس فرمانده نیروی انتظامی شد؛ دورهای که با برخوردهای سخت با اعتراضات دانشجویی و اجتماعی همراه بود و نام او را به عنوان یکی از چهرههای امنیتی جمهوری اسلامی تثبیت کرد. پس از آن، دوازده سال شهردار تهران بود و با وجود اجرای پروژههای عمرانی گسترده، مدیریت او همواره با انتقادها و اتهاماتی درباره فساد، رانت و نبود شفافیت روبهرو بود.
ریاست مجلس نیز برای قالیباف صرفاً یک جایگاه قانونگذاری نبوده است. در نظامی که مجلس استقلال محدودی در برابر نهادهای انتصابی دارد، ریاست او بیشتر به هماهنگسازی سیاستهای کلان حکومت و پیشبرد تصمیمات حاکمیت تعبیر شده است. او از سال ۲۰۲۰ تاکنون چندین بار به ریاست مجلس انتخاب شده و همچنان یکی از چهرههای اصلی هرم قدرت باقی مانده است.
منتقدان معتقدند قالیباف نماینده الگویی است که در آن قدرت از مسیر نهادهای نظامی و امنیتی به عرصه سیاست منتقل میشود؛ الگویی که در آن وفاداری به ساختار قدرت، بر پاسخگویی عمومی و رقابت سیاسی اولویت دارد. در مقابل، حامیان او از توان مدیریتی، سابقه اجرایی و نقش او در پیشبرد پروژههای عمرانی و هماهنگی میان نهادهای حکومتی دفاع میکنند.
نام قالیباف همچنین با پروندههایی مانند «املاک نجومی»، «سیسمونیگیت» و دیگر حواشی مالی و مدیریتی گره خورده است. اگرچه او و نزدیکانش برخی از این اتهامات را رد کردهاند، این پروندهها تأثیر قابلتوجهی بر تصویر عمومی او گذاشته و بحث درباره شفافیت و پاسخگویی مسئولان را تشدید کرده است.
در مجموع، نقش محمدباقر قالیباف را باید فراتر از یک رئیس مجلس ارزیابی کرد. او نماد نسلی از مدیران امنیتی جمهوری اسلامی است که طی چهار دهه گذشته، از نهادهای نظامی به بالاترین سطوح مدیریت سیاسی راه یافتهاند. بررسی کارنامه او، در واقع بررسی یکی از مهمترین سازوکارهای بازتولید قدرت در جمهوری اسلامی است؛ سازوکاری که در آن نهادهای امنیتی، سیاسی و اقتصادی به شکلی درهمتنیده عمل میکنند و تداوم ساختار اقتدارگرای نظام را ممکن میسازند.
امیرپالوانه
