در سالهای اخیر، همزمان با افزایش اجرای احکام اعدام در ایران، یکی از مهمترین اشکال مقاومت مدنی از درون زندانها شکل گرفته است؛ کارزار «سهشنبههای نه به اعدام». این حرکت که با اعتصاب غذای هفتگی زندانیان در دهها زندان ایران همراه است، تلاشی برای دفاع از حق حیات و اعتراض به گسترش مجازات اعدام در کشور به شمار میرود. گزارشهای سازمانهای حقوق بشری حاکی از آن است که این کارزار به مرور به دهها زندان در سراسر ایران گسترش یافته و به یکی از طولانیترین اعتراضهای سازمانیافته زندانیان علیه اعدام تبدیل شده است.
اعتصاب زندانیان در ایران تنها یک اعتراض به سرنوشت فردی محکومان نیست، بلکه پیامی روشن به جامعه و جهان است که جان انسان نباید به ابزاری برای اعمال قدرت یا ایجاد هراس تبدیل شود. بسیاری از زندانیان شرکتکننده، با وجود فشارهای امنیتی، محرومیت از حقوق اولیه، تهدید و تنبیه، همچنان بر ادامه این اعتراض مسالمتآمیز پافشاری میکنند.
موضوع اعدام در ایران همواره یکی از مهمترین نگرانیهای نهادهای حقوق بشری بوده است. این نهادها نسبت به افزایش احکام اعدام، نگرانی درباره دادرسی عادلانه و استفاده گسترده از مجازات مرگ هشدار دادهاند. در مقابل، مقامات جمهوری اسلامی اعدام را بخشی از نظام کیفری و ابزاری برای مقابله با جرائم سنگین و حفظ امنیت عمومی میدانند.
آنچه «سهشنبههای نه به اعدام» را متمایز میکند، استمرار و ماهیت مسالمتآمیز آن است. زندانیانی که خود در محدودترین شرایط ممکن قرار دارند، با اعتصاب غذا تلاش میکنند افکار عمومی را نسبت به حق حیات، عدالت قضایی و پیامدهای غیرقابل بازگشت اجرای حکم اعدام حساس کنند.
تاریخ نشان داده است که بسیاری از تغییرات اجتماعی از دل مقاومتهای مدنی آغاز شدهاند. اعتصاب زندانیان در ایران علیه اعدام نیز صرفنظر از دیدگاههای سیاسی، تلاشی برای زنده نگه داشتن گفتوگو درباره ارزش جان انسان، کرامت انسانی و ضرورت اصلاح نظام عدالت کیفری است؛ گفتوگویی که میتواند آیندهای انسانیتر و مبتنی بر احترام به حقوق بشر را برای جامعه ایران رقم بزند.
امیرپالوانه
