مقدمه
دیماه ۱۴۰۴ یکی از پرتنشترین مقاطع اجتماعی و سیاسی در ایران بود. اعتراضاتی که در ابتدا با نارضایتیهای اقتصادی آغاز شد، به سرعت به جنبشی سراسری تبدیل شد و در بیش از ۱۸۰ شهر گسترش یافت. در این میان، روزهای ۱۸ و ۱۹ دی از خونینترین روزها گزارش شدهاند؛ روزهایی که برخورد نیروهای امنیتی با معترضان موجب افزایش شدید تلفات انسانی و طرح گسترده بحث نقض حقوق بشر شد.
آمار کشتهشدگان؛ اختلاف گسترده در روایتها:
یکی از مهمترین چالشها در بررسی این رویدادها، نبود آمار قطعی است. قطع اینترنت و محدودیت دسترسی رسانهها باعث شده برآوردها بسیار متفاوت باشد.
رسانههای دولتی ایران شمار کشتهشدگان را حدود ۳۱۱۷ نفر اعلام کردند و یک نهاد حقوق بشری مستقر در خارج از کشور دستکم ۶۱۲۶ کشته را بر اساس گزارشهای تأییدشده ثبت کرده است و برخی منابع دانشگاهی و رسانهای بینالمللی رقم ۶۰۰۰ تا ۱۵۰۰۰ نفر را محتمل دانستهاند. euronews
گزارشهایی نیز وجود دارد که بر اساس اطلاعات پزشکی و شاهدان، تلفات را تا حدود ۲۰ تا ۳۰ هزار نفر برآورد میکنند. Economy
حتی رسانهها و منابع مستقل نقل کردهاند که برخی منابع و کارکنان حوزه سلامت تعداد کشتهشدگان را بیش از ۳۰ هزار نفر تخمین زدهاند؛ اختلافی که نشاندهنده ابهام شدید در دسترسی به دادهها است. euronews
بهویژه درباره روزهای اوج سرکوب، گزارشهایی منتشر شده که طی آن منابع داخلی حوزه درمان به رسانهها گفتهاند شمار قربانیان درگیریها ممکن است به حدود ۳۰ هزار نفر برسد. euronews
نشانههای نقض حقوق بشر:
گزارشهای سازمانهای حقوق بشری و رسانههای بینالمللی موارد متعددی از نقض جدی حقوق بشر را مطرح کردهاند، از جمله: استفاده از سلاح گرم، گلولههای ساچمهای و تیراندازی از ارتفاع به سوی معترضان و کشته شدن کودکان و غیرنظامیان در میان قربانیان و بازداشتهای گسترده، ناپدیدشدن افراد و دفن سریع بدون شناسایی کامل و فشار بر خانوادهها برای پذیرش روایت رسمی درباره علت مرگ.euronews
گزارشهایی از یورش به بیمارستانها و هدف قرار گرفتن مجروحان و کارکنان درمانی.The New Yorker
برخی فعالان این کشتارها را «جنایت علیه بشریت» توصیف کردهاند، بهویژه با توجه به تعداد زیاد کشتهها و نحوه برخورد با معترضان. The Wall Street Journal
نتیجهگیری:
۱۸ و ۱۹ دی نمادی از اوج خشونت در اعتراضات زمستان ۱۴۰۴ در ایران هستند؛ رویدادی که هنوز هم آمار دقیق قربانیان آن مشخص نیست. اختلاف شدید در ارقام — از چند هزار تا دهها هزار کشته — نشان میدهد دسترسی به اطلاعات مستقل بسیار محدود بوده است.
آنچه تقریباً همه گزارشها در آن اشتراک دارند، طرح نگرانی جدی درباره نقض حقوق بشر، از استفاده از خشونت مرگبار علیه معترضان تا برخورد با مجروحان و خانواده قربانیان است. این موضوع همچنان در سطح بینالمللی مورد بحث و پیگیری قرار دارد و بخشی از حافظه جمعی و سیاسی جامعه ایران باقی مانده است.
امیر پالوانه.
